Gebelik Takibi Ankara

Gebelik takibi ve düzenli kontroller, sağlıklı bir bebek dünyaya getirmek için sağlık bakanlığı tarafından birinci basamak sağlık kuruluşlarında yapılması gereken bir kontroldür.

Gebe kalmak ve sağlıklı bir doğum yapmak dünyanın en mucizevi olaylarından biridir. Her anne-baba adayı bebeğinin sağlıklı bir şekilde dünyaya gelmesini ister. Bunun için de anne adayına bazı sorumluluklar düşmektedir.

Gebelik takibine geçmeden önce “Gebelik nasıl oluşur? Gebe olduğunuzu nasıl anlarsınız? Hamile kalmadan önce nelere dikkat edilmesi gerekir?” gibi merak edilen soruları cevaplayalım.

Nasıl Hamile Kalınır?

Gebelik, döllenmiş yumurtanın rahime yerleşmesiyle oluşur. Peki, nasıl hamile kalınır?Kadınlarda her ay 1 yumurta gelişir ve gelişen bu yumurta belli bir büyüklüğe geldiği zaman yumurtlama (ovulasyon) gerçekleşir.

Yumurtlama genelde adetin 12-14. Günlerinde meydana gelir. Yumurtlama ile yumurtalıktan atılan yumurta tüplerin ucundaki fimbrialar yardımı ile tüpe alınır. Tüpe gelen bu yumurtanın ortalama ömrü 24 saattir. 24 saat içinde spermle karşılaşırsa gebelik oluşur. Spermler vajinadan yukarı doğru ilerleyerek, rahim ağzı ve rahimden geçerek tüplere ulaşır. Yumurta ile sperm ilk defa tüplerde karşılaşır ve döllenme tüplerde gerçekleşir.

Döllenme (fertilizasyon) sonrası oluşan embriyo 3 gün tüpte bekler ve sonra tekrar rahime göç eder. Rahimde 2 gün daha vakit geçirip embriyo olgunlaştıktan sonra rahime tutunma (implantasyon) gerçekleşir.

Döllenmiş embriyonun rahime tutunması ile hamile kalınır. Embriyonun rahime tutunması sırasında hafif lekelenme olabilir. Bu kanamaya fizyolojik bebeğin tutunma kanaması denir ve normal kabul edilir.

Hamile Olduğunuzu Nasıl Anlarsınız?

Gebelik tanısı adet gecikmesi ve gebelik testi ile konur. Bu nedenle adet gecikmesi olan bir kadın, gebelik testi ile hamile olduğunu anlar.

Bazen bir kadın adet gördüğünü zanneder, ama aslında gebedir. Adet zannettiği kanama aslında bebeğin tutunma kanaması veya düşük tehlikesi nedeniyle olan kanamadır.

Bu duruma halk arasında üstüne görme denir. Bu nedenle eğer adet gecikti ve ardından kanama olduysa veya olan kanama adetten farklı ise mutlaka gebeliği ekarte etmek gerekir.

Gebelik Testi Ne Zaman Yapılır?

Gebelik testi kanda veya idrarda yapılır. Kesin olarak gebe olduğunuzu ilişkiden en erken 1 hafta sonra kanda, 2 hafta sonra idrarda yapılan gebelik testi ile anlarsınız.

İdrarla yapılan testte çift çizgi çıkması, kanda ise BHCG in >5 mıu/ml olması gebe olduğunuz anlamına gelir. İdrar testi negatif çıktı ama ciddi gebelik şüpheniz varsa kanda mutlaka BHCG baktırmanız gerekir.

Gebelik testinde ikinci çizgi silik çıktıysa veya 2 test yaptınız ama sonuçlar birbirinden farklı çıktıysa mutlaka kanda gebelik testi ile hamile olup olmadığınızdan emin olmanız gerekir.

Gebelik Testlerinin Doğruluğu Ne Kadardır?

İdrarda yapılan gebelik testi %90, kanda yapılan BHCG  testi %100 doğru sonuç verir. Eczanelerde ya da evlerde hazır test kitleri yardımıyla uygulanan idrarda gebelik testlerinin doğruluğu üretici firma tarafından her ne kadar %99 olarak belirtilse de yapılan çalışmalar özellikle adet gecikmesinin 10 günden daha az olduğu durumlarda hata oranının %50’lerde olabileceğini göstermektedir.

“Hata” genellikle testin hassasiyetinin düşük olması nedeniyle var olan bir gebeliği saptayamaması şeklinde olmaktadır. Ancak tam tersi de mümkündür.

Laboratuvarda uygulanan idrarda gebelik testleri ise adet gecikmesinin beşinci gününden itibaren güvenilir, doğru sonuç verebilmektedir. Bu testler daha düşük hormon seviyelerini tanıyabilen ve bu yüzden de hazır test kitlerine göre daha hassas olan testlerdir.

İdrar testleri ß-HCG’nin varlığını ya da yokluğunu saptayabilirken kan testleri ß-HCG’nin kandaki seviyesini saptarlar. Böylece hormon salgısının başladığı en erken dönemlerde, henüz adet günü gelmeden kanda ß-HCG seviyesi saptanarak erken gebeliğin tanısı konabilir ya da gebelik oluşmadığı yönünde kesin karar verilebilir.

Kanda ß-HCG testi gebelik testi olarak kullanılmasının yanında dış gebelik, mol gebeliği, düşük gibi durumların tanısında da kullanılan oldukça değerli bir tanı aracıdır.

Gebelikte öncelikle progesteron hormonunun yükselişine bağlı olarak, adeta adet öncesi sürecin uzamış hali bulunur. Göğüslerde ağrı ve büyüme belirgin olabilir. Meme dokusunun belirli evrelerinin gelişiminin ilk gebelik sırasında oluşması nedeniyle bu şikayetler ilk gebelikte daha şiddetli olabilir.

Karında erken dönemde başlayan şişlik hissi bulunabilir. Kasık bölgesinde “adet görecekmiş gibi” sancı şikayeti birçok kadın tarafından dile getirilir ve gelecekteki bir düşüğe işaret edebileceği kaygısı uyandırır. Muhtemelen pelvik toplardamar sisteminde kan göllenmesi ( konjesyon) ile ilişkili bu şikayet gerçekte düşük habercisi olarak değerlendirilmemelidir.

Gebelik Belirtileri Nelerdir?

Gebelik belirtileri ile bir kadın hamile olduğunu anlayabilir. Ama daha önce de belirttiğim gibi kesin gebelik teşhisi kanda gebelik testi ile yapılır.

Gebelik belirtileri genelde hamileliğin 5-6. Haftalarında başlar. Ama şunu unutmayın;  bu belirtileri yaşamıyor olmanız hamile olmadığınız anlamına gelmez. Aynı şekilde bu belirtilerden bazılarını yaşıyor olmanız da kesin hamile olduğunuz anlamına gelmez.

Sık görülen gebelik belirtileri şunlardır:

  1. Adet gecikmesi (bazı kadınlarda hamilelik olduğu halde kanama olabilir ve bunu sanki adetmiş gibi algılayabilirler. Halk arasında üstüne görme denilen bu durum yönünden hastanın uyanık olması gerekir)
  2. Bulantı-kusma
  3. Memelerde hassasiyet ve büyüme
  4. Kasıklarda ağrı (sanki adet olacakmış gibi bir ağrı olur)
  5. Uyku kalitesinde bozulma, gece sık sık uyanma
  6. Halsizlik
  7. Sık idrara çıkma
  8. Baş dönmesi
  9. Ruh halinde değişiklikler, kırılgınlaşma
  10. İştahın artması veya bazı yiyeceklerden tiksinme

Gebelik Haftası Hesaplama

Gebelik haftası hesaplanırken son adet tarihinin ilk günü baz alınır. Yani adetin 1. Günü hamilelik oluşmuş gibi kabul edilir. Aslında adetli iken hiçbir kadın gebe kalamaz. Yumurtlama olduktan sonra gebelik oluşur. Yumurtlama da ortalama adetin 14. Günü gerçekleşir.

Yani son adet tarihi dikkate alınarak yapılan gebelik haftası hesaplamada bebek 2 hafta büyük söylenir. Çünkü yumurtlama genelde adetin 14. Günü gerçekleşir. Ama gebelik haftası hesaplamayı standardize edebilmek için adetin 1. Günü gebelik başlamış gibi sayılır.

Beklenen doğum tarihi ve gebelik haftası hesaplama Naegele formülü ile kolayca hesaplanır. Naegele formülüne göre son adetin 1. Gününe 7 gün eklenir, aydan 3 çıkarılır. Örneğin son adet tarihinin başlangıcı 11Temmuz (11-07) olan bir kadının beklenen doğum tarihi 18 Nisan’dır.(11+7= 18, 7-3= 4).

Ayrıca gebelik haftası hesaplanırken biten hafta söylenir, girilen hafta söylenmez. Örneğin 12 hafta 3 günlük gebelik demek, 12 hafta bitmiş 13. Haftadan da 3 gün alınmış demektir.

Gebelik Ultrasonla Ne Zaman Belli Olur?

Gebelik ultrasonla son adete göre 4-5. Hafta civarında belli olur. Önce gebelik kesesi görülür. Gebelik kesesi görülemiyorsa ya gebelik çok küçüktür, geç döllenme olmuş olabilir, ya da sağlıksız bir gebelik vardır.

Gebelik kesesi ultrasonla görülemiyorsa kanda BHCG bakmak gerekir. BHCG 1000-1500 ıu/l ama kese görülemiyorsa dış gebelik şüphesi gündeme gelir.

Gebelik kesesi ultrasonla görüldükten 1 hafta sonra yolk sac denilen sarı cisim kesenin içinde görülür.

Bebeğin kalp atışları gebeliğin 6. Haftasında ultrasonla duyulur. Kalp atışını duymak için bebeğin boyunun en az 5 mm olması gerekir. Kalp atışı duyulamazsa 1 hafta sonra tekrar kontrol etmek gerekir. Çünkü bazen geç döllenme nedeniyle bebeğin kalp atışları geç duyulabilir.

Hamilelik Kaç Hafta Sürer?

Son adet tarihi baz alındığında hamilelik 40 hafta sürer. Gün olarak da hamilelik 280 gün sürer. Bu süre halk arasında 9 ay 10 gün sürer şeklinde hesaplanır. Ama ay üzerinden yapılan gebelik haftası hesaplaması kafa karıştırır. Çünkü ay hesabı yapıldığında her aydan gelen 2-3 günlük artık günler hesaplamayı karıştırır. Bu nedenle hamilelik haftası hesaplanırken hafta hesabı yapmak daha doğrudur.

Gebelik 3 trimestere ayrılır. Her bir trimesterde anne adayının vücudundaki değişiklikler, dikkat edilecek noktalar ve yapılacak testler değişir.

  • 1. Trimester: Gebeliğin ilk 3 aylık dönemi 1. Trimester olarak kabul edilir. Hafta olarak da 14. Haftaya kadar olan dönem gebeliğin 1. Trimesteri olarak kabul edilir. Bu dönem bebeğin organlarının geliştiği dönemdir. Bu dönemde fetüs dışardan gelen zararlı maddelere (teratojen maddelere) çok hassastır.
  • 2. Trimester: Hamileliğin 14-28. Haftalar arası 2. Trimester olarak kabul edilir.
  • 3. Trimester: 28-40 hafta arası ise gebeliğin 3. Trimesteri olarak kabul edilir.

Gebe Kalmadan Önce Yapılması Gerekenler

Gebe kalmayı planlayan bir kadının mutlaka gebelikten en az 1 ay önce 0.4 mg/gün folik asit desteği alması ve bu desteğin gebeliğin ilk 3 ayı boyunca devam etmesi gerektiği tüm bilimsel komiteler tarafından önerilmektedir. Yapılan çalışmalarda, folik asit desteğinin nöral tüp defekti riskini anlamlı bir şekilde azalttığı gösterilmiştir.

Gebeliği olumsuz etkileyebilecek herhangi bir maternal veya fetal faktörler bulunması durumunda gebelik yüksek riskli olarak tanımlanır. Örneğin, gebelik diyabeti, preeklampsi, erken doğum, tekrarlayan gebelik kayıpları vs. riskli gebelik kategorisine girer. Riskli gebelik varsa takipler daha sık aralıklarla yapılmalıdır.

Gebelikte Yapılması Gereken Testler Nelerdir?

Gebelikte yapılması gereken testleri gebelik trimesterine göre ayırabiliriz. 3 trimesterin her birinde farklı testler uygulanır. Yapılan bu testler hem annenin hem de bebeğin sağlığını anlamak için ve gerekli önlemleri almak için yapılan testlerdir.

1.Trimester Testleri

Gebeliğin 1. Trimesteri ilk 14 haftayı kapsamaktadır. Gebe kadının ilk muayenesinde aşağıdaki testler yapılır.

  • Tam kan sayımı
  • Karaciğer fonksiyon testleri
  • Böbrek fonksiyon testleri
  • Kan grubu
  • TSH
  • VDRL
  • Toksoplazma
  • Rubella
  • CMV (Sitomegalovirüs)
  • Hepatit markerları
  • HIV
  • İdrar kültürü ve idrar tahlili

Gebeliğin 11-14. Haftaları arasında ise ikili tarama testi yapılır. İkili tarama testinin yapılacağı gün ultrasonla ense kalınlığı ölçümü yapılır ve burun kemiğinin olup olmadığına bakılır. Ense kalınlığına latince nukal translucency (NT) de denir.

İkili tarama testi ile Trizomi 21 ve 18 açısından yüksek risk olup olmadığı kontrol edilir. İkili tarama testi için hastadan kan alınır ve risk grubunda olup olmadığı belirlenir. Eğer down sendromu riski çıkarsa ileri basamak testlere geçilir (Amniyosentez, CVS).

TORCH enfeksiyonları gebelikte geçirilirse bebekte zeka geriliği, körlük, sağırlık gibi konjenital anomalilere neden olabilir. Bu nedenle gebeliğin başında mutlaka TORCH enfeksiyonlarına bakılır. TORCH enfeksiyonu içerisine toksoplazma, rubella (kızamıkçık) ve sitomegalovirüs enfeksiyonları girer.

Annede tiroid hormonu eksikliği düşük ve bebekte zeka geriliğine neden olabilir. Bu nedenle mutlaka gebeliğin başında guatr, hipotiroidi açısından TSH değerine bakmak gerekir. TSH>2,5 ise takviye tiroid hormonu (euthyrox, levotron vs) başlamak gerekir.

Kan grubu da kan uyuşmazlığı olup olmadığını anlamak için bakılır. Eğer kan uyuşmazlığı varsa gebeliğin 28. haftasında ve gerekirse doğumdan sonra RH immunglobulin yapmak gerekir.

Karaciğer fonksiyon testleri (ALT, AST), böbrek fonksiyon testleri (üre, kreatin), hemogram da hamileliğin başında kontrol edilmelidir. Eğer bu değerlerde sorun varsa, organlara zarar gelmeden, hamilelik büyümeden tedavi vermek gerekir.

2.Trimester Testleri

Hamileliğin 16-18. Haftaları arasında Trizomiler (Down Sendromu, Edward sendromu, Patau sendromu) ve nöral tüp defekti riskini ölçmek için dörtlü tarama testi yapılır.

Eskiden bu haftalarda üçlü tarama testi yapılırdı. Ancak üçlü tarama testinin güvenilirliği dörtlü teste göre daha düşük olduğu için günümüzde üçlü testin yerini dörtlü tarama testi almıştır. Dörtlü testin doğruluğu %85 iken üçlü testin doğruluğu %65 civarındadır.

Gebeliğin 20-22. Haftaları arasında ayrıntılı ultrason yapılır. Detaylı ultrasonda bebekte anatomik bir anomali olup olmadığı incelenir.

24-28. haftalar arasında ise gebelik şekeri olup olmadığını anlamak için şeker yükleme testi yapılır. Şeker yükleme testi 50 gr şekerli solüsyon ile yapılır. Şekerli su içildikten 1 saat sonra kan şekerine bakılır. Kan şekeri 140 ın üzerinde ise gestasyonel diyabet tanısı koymak için 100 gr şeker yükleme testi yapılır.

Gebeliğin 28. haftasında eğer kan uyuşmazlığı varsa kan uyuşmazlığı iğnesinin yapılması, diğer gebelikte kan uyuşmazlığına bağlı bebekte sakatlık riskini %99 azaltacaktır.

Kan uyuşmazlığı iğnesi yapmadan önce indirek coombs testi yapılmalı, sonuç negatif ise kan uyuşmazlığı iğnesi yapılmalıdır.

3.Trimester Testleri

Gebeliğin 32. haftasından itibaren her muayenede NST (Non Stres Test) yapılmaya başlanır. NST fetal iyilik testlerinden biridir. Bebeğin iyi olduğunu %90 doğrulukla gösterir.

32. haftada tekrar kan sayımı ve idrar tahlili yapılır. Doğum yaklaştığı için kansızlık olup olmadığı veya idrar yolu enfeksiyonu araştırılır. Kansızlık varsa ağızdan veya damardan kan ilacı vermek gerekir. Çünkü doğumda her şey normal olsa bile 1-2 ünite kan kaybı olacaktır. Bu nedenle bir kadının doğuma kansız girmemesi gerekir. Doğuma yakın tekrar kan sayımı yapılır. Kansızlık varsa ona göre doğuma kan hazırlatarak girilir.

Normal doğum yapacak hastalarda 36. Haftada grup b streptokok enfeksiyonunu ekarte etmek için vajen kültürü alınır. Enfeksiyon varsa, yeni doğan sepsisini engellemek için anne adayına antibiyotik tedavisi verilir.

Hamilelikte Yapılan Tarama Testleri

Hamilelikte yapılan tarama testleri bebekte genetik, doğuştan anomalileri önceden saptamak için yapılan testlerdir.

Tarama testleri ikili test, üçlü test, dörtlü test, ense kalınlığı ölçümü ve ayrıntılı ultrasonu kapsar. Bu testlerde şüpheli bir durum görülürse tanı koymak için invazif testlere geçilir. Çünkü tarama testlerinin güvenilirliği %80 civarındadır.

Genetik problemlere tanı koymak için gebeliğin 11-14. Haftaları arasında koryon villus biyopsisi (CVS) yapılabilir. Ya da 16-18. Haftalar arasında amniyosentez yapılabilir.

Son yıllarda yapılmaya başlanan anne kanında fetal DNA testinin (NIPT) güvenilirliği %99 civarındadır. Fetal DNA testi için anne adayından kan alınır. Bu kandaki fetal hücreler genetik olarak incelenir.

Fetal DNA testinin farklı markaları ve çalışma şekilleri olsa da sonuç 1 haftada çıkar. Fetal DNA testinin tek dezavantajı maliyettir. Genelde yurt dışında çalışıldığı için fiyat diğer tarama testlerine göre daha yüksektir.

Ankara Gebelik Takibi Nasıl Yapılır?

Gebelik takibi, risk faktörü bulunmayan sağlıklı gebeliklerde 28. haftaya kadar 4 hafta aralıklarla, 28-36 hafta arası 2 hafta aralıklarla, 36. haftadan sonra ise haftada 1 defa olmalıdır. Eğer herhangi bir risk faktörü varsa daha sık aralıklarla takip yapılmalıdır.

Gebeliğin ilk 3 ayında ayda bir takip önerilse de ben gebelik takibi pratiğimde ilk 3 ay 2 haftada bir hastalarımı görmekteyim. Çünkü ilk 3 ay düşük riski vardır. Düşük diğer adıyla gebelik kaybı kanama, ağrı gibi belirtiler vermeden de gerçekleşebilir. Anne adayı bebeğin hareketlerini de hissedemediği için, bebeğin kalp atışı dursa bile anne adayı bunu fark edemeyebilir. Bu nedenle ilk 3 ay 2 haftada bir gebelik takibi yapmak daha doğru bir yol olacaktır.

Gebelik takibi sırasında düzenli olarak anne adayının kilo alımı takip edilmelidir. Yapılan çalışmalarda, gebelikte alınan kilo ile bebeğin kilosunun korele olduğu gösterilmiştir. Özellikle beslenme düzeni ile ilgili hasta detaylı olarak bilgilendirilmeli, gerekirse diyetisyenden destek alınmalıdır.

Gebelik takibi sırasında her kontrolde özellikle 20. gebelik haftasından sonra tansiyon düzenli olarak ölçülmelidir. Gebelik zehirlenmesi de denilen preeklampside yüksek tansiyon, idrarda protein kaybı görülür. Gebelikte tansiyon için sınır 140/90 dır. Bunun üzerinde olan tansiyon ölçümleri yakın takip edilmeli, gerekirse ilaç başlanmalıdır.

Preeklampsi hem anne hem de bebek için mortalite ve morbidite nedenidir. Bu nedenle her gebenin hamilelik takibi sırasında tansiyonları ölçülmelidir.

Gebelik takibinin son aylarında hasta doğum şekli ile ilgili bilgilendirilmelidir. Hem normal vajinal doğum, hem de sezaryenin avantaj ve dezavantajları hasta ile detaylı bir şekilde tartışılmalı, anneyi ve bebeği riske atmayacak en uygun doğum şekli belirlenmelidir.

Gebelikte Sık Görülen Şikâyetler

Hamilelikte hormonların ve kilo almanın etkisiyle saçtan tırnağa vücutta ciddi değişiklikler olur. Gebelikte görülen bu fizyolojik değişikliklere bağlı olarak bazı şikayetler ve belirtiler görülür. Gebelikte görülen bu şikayetlerin bazıları normal kabul edilirken, bazıları anormal kabul edilir.

Gebelerin sıklıkla yakındığı şikayetler şunlardır:

  1. Halsizlik
  2. Aşırı uyuma isteği, uyku hali
  3. Memelerde dolgunluk, hassasiyet
  4. Kabızlık
  5. Hemoroid (Basur)
  6. Mide yanması (Reflu)
  7. Akıntı
  8. Bulantı ve kusma (Hiperemezis)
  9. Aşırı tükrük salgısı (Hipersalivasyon)
  10. Aşerme (Pika)
  11. Baş ağrısı
  12. Kasık ve karın ağrısı
  13. Kramplar
  14. Sık idrara çıkma
  15. Gebelik maskesi (Kloazma)
  16. Çatlak
  17. Varisler
  18. Nefes darlığı
  19. Bel ağrısı
  20. Ayaklarda şişme
  21. Göğüsten süt gelmesi
  22. Uykusuzluk

Bu belirtiler normal kabul edilmeden önce hasta muayene edilmeli ve gerekli testler yapılmalıdır. Eğer muayene ve testlerde problem yoksa bu şikayetler gebelikte normal kabul edilmelidir. Ama şikayetleri azaltmak için gerekli öneri ve ilaç tedavisinin verilmesi gerekir.

Hamilelikte Tehlike Belirtileri

Gebeliğin hangi döneminde olursanız olun, aşağıdaki belirtilerden biri varsa acilen doktorunuzu aramanız gerekir.

  • Kanama

Düşük tehlikesi, erken doğum, plasenta previa (eşin önde olması), dekolman plasenta (eşin erken ayrılması) kaynaklı gebelik kanaması olabilir.

  • Aşırı bulantı kusma

Gebelikte bulantı kusma %70 görülür. Ancak aşırı bulantı kusma (hiperemezis) vücudun elektrolit dengesini bozabilir, hastayı ketoza sokabilir. Bu durumlarda serum ve ilaç tedavisi vermek gerekir.

  • Şiddetli baş ağrısı

Gebelikte baş ağrısı normalde olabilir. Ancak şiddetli baş ağrısı preeklampsi (gebelik zehirlenmesi), serebrovasküler olay, nörolojik problemler nedeniyle olabilir, araştırmak gerekir.

  • Elde ve yüzde şişme

Gebelikte ayaklarda şişlik olması normaldir. Ancak elde ve yüzde şişme preeklampsi (gebelik zehirlenmesi) kaynaklı olabilir.

  • Bacakta kızarıklık, hassasiyet, ağrı

Hamilelikte kan pıhtılaşması artar. Buna bağlı olarak da bacaklarda tromboflebit gelişebilir. Tromboflebit tedavi edilmezse emboliye neden olabilir.

  • Karın ağrısı

Gebelikte kasık ve karın ağrısı dış gebelik, erken doğum, dekolman plasentanın habercisi olabilir.

  • Akıntı

Vajinal enfeksiyonlar akıntıya neden olur. Ama bazen su gelmesi de akıntı gibi belirti verir. Bu nedenle yoğun akıntı şikayeti olan hastada suyun gelip gelmediği kontrol edilmelidir.

  • Bulanık görme, kısmi körlük, sinek uçuşması gibi görme bozuklukları

Gebelikte görme bozuklukları preeklampsi veya serebrovasküler olay kaynaklı olabilir. Mutlaka araştırılmalıdır.

  • İdrar yaparken yanma, ağrı
  • Ateş
  • Bebek hareketlerinde azalma

Bebek hareketlerinde azalma fetal distress (bebeğin sıkıntıya girmesi) kaynaklı olabilir. Mutlaka NST ve ultrason ile fetal iyilik hali değerlendirilmelidir.

Gebelikte Beslenme ve Egzersiz

Anne adayının sağlıklı bir gebelik geçirmesi için ve bebeğin sağlıklı gelişimi için gebelikte beslenme çok önemlidir. Gebelikte sağlıklı beslenme için aşağıdaki noktalara dikkat etmek gerekir.

  • Sık sık, az az beslenin
  • Bol su tüketin
  • Protein ağırlıklı beslenin
  • Sebze ve meyve tüketmeyi ihmal etmeyin
  • Haftada 2 defa balık tüketin
  • Günlük 4 porsiyon süt ve süt ürünleri alın
  • Bitki çaylarında uzak durun (Ihlamur, nane-limon hariç)
  • Yatmaya yakın yemek yemeyin

Gebelikte egzersize hamileliğin 16. Haftadan sonra başlanabilir. Gebelik egzersizleri arasında en iyisi yürüyüş, yüzme, yoga ve pilatestir. Bu egzersizlerin düzenli yapılması hem hamileliğin rahat geçmesini hem de doğumun kolay olmasını sağlar.

Cinsiyet Ne Zaman Belli Olur?

Bebeğin cinsiyeti en erken gebeliğin 11-12. Haftasında belli olur. Ama bu haftadaki cinsiyet tahminlerinde yanılma olabilir. Cinsiyet kesin olarak gebeliğin 16. Haftasında ultrasonla belli olur.

Fetal DNA testinde de bebeğin cinsiyeti kesin olarak belli olur. Ancak cinsiyetin hastaya ve doktora söylenmesi yasaktır.

Bebek Hareketleri Ne Zaman Hissedilmeye Başlar?

Bebek hareketleri ilk gebeliklerde gebeliğin 18-20. Haftaları arasında hissedilmeye başlar. Ancak daha önce doğum yapmış kadınlarda 14. Gebelik haftasında bile hissedilebilir.

Anne adayı ne kadar zayıfsa bebek hareketleri o kadar erken hissedilecektir. Gebenin yağ dokusu ne kadar fazlaysa o kadar geç hissedecektir.

Bazı hamileler daha erken haftalarda bebeğin hareketlerini hissettiğini sanabilir. Ancak bu bebek hareketi değil, barsak hareketleridir.

Riskli Gebelik Nedir?

Riskli gebelik veya yüksek riskli gebeliğiniz varsa hamilelikte, doğumda veya doğumdan sonra problem yaşama ihtimaliniz artar, o yüzden normal gebeliklere göre daha yakından takip edilmeniz gerekir.

Gebelikten önce var olan hastalıklarınız nedeniyle veya gebelikte ortaya çıkan bazı problemler nedeniyle hamilelik riskli gebelik veya yüksek riskli gebelik olarak kabul edilir. Bu durumda gebelik riskli gebelik veya yüksek riskli gebelik (perinatolog) uzmanı tarafından takip edilmelidir.

Aşağıdaki nedenlerden bir veya daha fazlası varsa gebelik riskli veya yüksek riskli gebelik olarak kabul edilir.

Gebelikten önce anne adayında var olan mevcut hastalıklar

  1. Önceki gebeliklerde tekrarlayan düşük veya erken doğum öyküsünün olması
  2. Anne adayında orak hücreli anemi, talasemi gibi kan hastalıklarının olması
  3. Anne adayında kronik böbrek, kalp, karaciğer, bağ dokusu hastalığının olması (erken doğum, bebekte gelişme geriliği, yüksek tansiyon, preeklampsi riski gebelikte artar)
  4. Depresyon
  5. Anne adayında hipertansiyon, şeker, guatr gibi hastalıkların mevcut olması (Bebekte gelişme geriliği, preeklampsi, dekolman plasenta denilen eşin erken ayrılması, ani bebek ölüm riski artar)
  6. Anne yaşının >35 veya<18 olması
  7. Obesite (vücut kitle indeksi>30 ), diyabet, hipertansiyon, iri bebek ve buna bağlı zor doğum riskini artırır. Aşırı zayıf anne adayında (vücut kitle indeksi<18) ise erken doğum riski ve bebekte gelişme geriliği riski artar

Gebelikle beraber ortaya çıkan riskli gebelik nedenleri

  1. Bebekte genetik veya anatomik sakatlık saptanması
  2. Gebelik şekeri (Gestasyonel diyabet)
  3. Preeklampsi, eklampsi (gebelik zehirlemesi)
  4. Vajinal kanama
  5. Çoğul gebelik (ikiz gebelik, üçüz gebelik)
  6. Bebekte gelişim problemi olması
  7. Bebeğin suyunun azalması
  8. Kan uyuşmazlığının olması
  9. Erken doğum riskinin olması ( sancı, rahim ağzı yetmezliği)

Riskli Gebelik Takibi Nasıl Olmalıdır?

Yukarıda sayılan risk faktörleri olan kadınların mutlaka gebe kalmadan önce kadın doğum doktoru ile görüşmesi  gerekir. Mevcut hastalığı tedavi edildikten sonra veya değerleri düzene sokulduktan sonra gebelik planlanmalıdır.

Örneğin şeker, hipertansiyon, kansızlık gibi hastalıkları varsa önce bunlar tedavi edilir sonra gebelik planlanır. Böylelikle hem annenin hem de bebeğin hayatı riske atılmadan sağlıklı bir gebelik ve bebek elde edilebilir.

Risk faktörleri yoksa bile gebelikte önerilen tarama testleri (ikili tarama, dörtlü tarama, ayrıntılı ulrasonografi, şeker yükleme testi) ile hamile kadının riskli veya yüksek riskli gebelik kategorisinde olup olmadığı belirlenmelidir. Eğer riskli gebelik grubundaysa gerekli önlemler alınarak en az zararla veya tamamen sağlıklı bir şekilde bebek dünyaya getirmesi sağlanmalıdır. Bunun için de riskli gebelik veya yüksek riskli gebelik takibi daha sık aralıklarla, daha titiz bir şekilde ve ileri teknolojiler kullanılarak yapılmalıdır.

Dış Gebelik Nedir? Nasıl Olur?

Dış gebelik embriyonun rahime yerleşmesi gerekirken, rahim dışı başka bir yere tutunmasına dış gebelik (ektopik gebelik) denir.

Yumurta ile sperm normalde tüplerde karşılaşır ve döllenme tüplerde gerçekleşir. Oluşan embriyo normal şartlarda tekrar rahime gider ve rahime tutunur (implantasyon).

Ancak tüplerde hasar varsa oluşan embriyo darlık nedeniyle rahime gidemez ve tüpte büyümeye devam eder. Belli bir boyuta geldiğinde ise tüpte patlama olur ve iç kanamaya neden olur.

Eskiden ultrason yokken anne ölümlerinin en sık nedenlerinden biri de dış gebelikti. Ancak ultrasonun kadın doğum pratiğine girmesi ile beraber dış gebelik teşhisi erkenden yapılabilmekte ve kanamaya neden olmadan tedavi edilebilmektedir.

Boş Gebelik Nedir?

Boş gebelik, ultrasonla gebelik kesesinin görüldüğü ama içinde embriyonun görülmediği gebeliktir.

Normal sağlıklı bir gebelikte gebeliğin 4-5. Haftalarında ultrasonda önce gebelik kesesi görülür. Gebelik kesesi 20-25mm e ulaştığında ise kesenin içinde embriyo görülmeye başlar.

Boş gebelikte ise gebelik kesesi görülür ama embriyo oluşmaz. Boş gebeliğin en sık nedeni bebekte genetik problem olmasıdır.

Boş gebelik tanısı, gebelik kesesi 25mm oldu ama embriyo görülemiyorsa konur. Eğer kese boyutu 25mm den küçükse, tanı koymak için 1 hafta daha beklemek gerekir. Boş gebelik tanısı konduysa kürtaj ile gebeliğin sonlandırılması gerekir.

Gebelik Takibinde Doktor Seçimi

Ankara gebelik takibi doktor seçiminde dikkat edilmesi gereken 3 nokta vardır.

  • Doktor tecrübesi
  • Doktora 7/24 ulaşabilir olma
  • Doğum yapılacak hastanenin koşulları

Gebelik ve doğum her şey normal giderken birden çok nadir görülen bir komplikasyon yaşanabilir. Bu nedenle doktorun tecrübesi gebelik takibi ve doğumda çok önemlidir. Bir doktor ne kadar çok gebe takip ettiyse, ne kadar çok doğuma girdiyse tecrübesi o kadar fazla olacak, öngörüsü o kadar fazla olacaktır. Çünkü her gebelik ve doğum birbirinden farklıdır.

Doğumun ne zaman olacağı belli olmaz. Bu nedenle hamile bir kadın her zaman doktoruna ulaşmak ister. 9 ay boyunca iletişimde olduğu, bağ kurduğu, güvendiği doktorun doğumuna girmesini ister. Bu nedenle kadın doğum doktorunun 7/24 ulaşılabilir olması hasta için çok önemlidir. Gebelik takibi doktor seçiminde anne adayının dikkat etmesi gereken önemli unsurlardan biri de budur.

Doğum yapılacak hastanenin fiziki şartları, ekip ve teknik donanım olanakları da çok önemlidir. Yeni doğan yoğun bakım ünitesinin olması, kan bankasının olması, yoğun bakımının olması ve acil bir durumda anestezi uzmanı, ameliyathane personelleri gibi ekibin 24 saat hastanede bulunuyor olması çok önemlidir. Çünkü bazı acil durumlarda dakikaların bile anne ve bebek için önemi büyüktür.

Ankara Gebelik Takibi ve Riskli Gebelik Takibi Prof. Dr. Deniz Ulaş tarafından özel muayenehanede yapılmaktadır. Takipler sırasında gerekli tüm testler muayenehanede yapılabilmektedir. Ankara gebelik takibi ve gebelik paketi fiyatları ile ilgili ayrıntılı bilgi almak için 05059819919 numaralı telefondan bize ulaşabilirsiniz.

Gebelikte Sık Sorulan Sorular

  • Hamilelikte saç boyatılır mı?

Hamilelikte ilk 3 ay saç boyatılmamalıdır. Çünkü bu dönem tam organların geliştiği dönemdir. 3. Aydan sonra saç boyatılabilir.

  • Gebelikte kalıcı makyaj yapılabilir mi?

Hamilelikte makyaj yapılabilir, ancak kalıcı makyaj kullanılan maddelerin bebek üzerine olası olumsuz etkisi nedeniyle yaptırılmamalıdır.

  • Hamilelikte lazer yaptırılabilir mi?

Hayır. Lazerin bebek üzerine olan uzun dönem etkileri bilinmemektedir. Bu nedenle hamilelikte lazer sakıncalıdır.

  • Gebelikte diş tedavisi, dolgu, kanal tedavisi yapılabilir mi?

Gebeliğin ilk 3 ayı hariç, diğer dönemlerde lokal anestezi ile tüm diş tedavileri uygulanabilir. Gerekirse diş röntgeni çekilebilir. Eğer dişte abse vs varsa mutlaka antibiyotikle tedavi edilmelidir. Çünkü tedavi edilmeyen diş enfeksiyonları erken doğuma neden olabilir.

  • Gebelikte cinsel ilişkinin bebeğe zararı olur mu?

Eğer erken doğum, düşük, eşin önde olması (plasenta previa) gibi risk faktörleri yoksa gebelikte cinsel ilişkinin bebeğe zararı yoktur.

  • Kaçıncı haftaya kadar gebelikte cinsel ilişki olabilir?

Gebeliğin 37. Haftasına kadar cinsel ilişki olabilir. Ancak erken doğum vs. gibi risk faktörü varsa cinsel ilişki zararlıdır.

  • Gebelikte ultrasonun bebeğe zararı var mı?

Hayır. Ultrasonda radyasyon yoktur, ses dalgaları ile çalışır. Bu nedenle gebelikte ultrasonun bebeğe zararı yoktur. Bu durum yapılan bilimsel çalışmalarla gösterilmiştir.

  • Alttan muayene düşüğe neden olur mu?

Hayır. Alttan muayene düşüğe neden olmaz. Özellikle ilk 3 ay bazı durumlarda alttan muayene yapılması gerekebilir. Bu durumda endişe etmenize gerek yoktur.

  • Gebelikte hangi aşılar yapılabilir?

Gebelikte ölü aşılar, toksoid aşılar ve rekombinant aşılar yapılabilir. Örnek olarak hepatit b aşısı, tetanoz,difteri, grip (influenza) aşısı, öldürülmüş polio aşısı hamilelikte yapılabilir. Özellikle Ekim-Mart ayı arasında gebeliği olan hastalara grip aşısının yapılması önerilmektedir. Yapılan grip aşısı bebeği ilk 6 ay yenidoğan üst solunum yolu enfeksiyonlarından koruyacaktır.

  • Gebelikte yolculuk yapılabilir mi?

Eğer erken doğum, düşük, plasenta previa gibi risk faktörleri yoksa gebelikte yolculuk güvenle yapılabilir. Ancak gebeliğin 32. Haftasından sonra şehir dışına çıkılması önerilmez.

Gebelikte seyahat yapılacaksa, 2 saatte bir mola verilmesi ve o gün bol su tüketilmesi gerekir.

  • Hamilelikte uçak yolculuğu yapılabilir mi?

Gebeliğin 28. Haftasına kadar uçağa binebilir rapor almadan gebeler rahatlıkla yolculuk yapabilir. 28-36 hafta arasında ise doktor raporu ile seyahat edebilirler. Ancak 36. Haftadan sonra doktor raporu olsa bile uçakla seyahat edilmesi yasaktır.

  • Kan uyuşmazlığı nedir?

Eğer kadının kan grubu negatif, erkeğin kan grubu pozitif ise kan uyuşmazlığı tanısı konur. Rh-Rh uygunsuzluğu olarak da tanımlanan kan uyuşmazlığı genelde 2. Gebelik ve sonrasında problemlere yol açar.

Bu nedenle gebeliğin 20. Haftasından itibaren ayda 1 defa indirek coombs testine bakmak gerekir. Eğer negatif ise gebeliğin 28. Haftasında kan uyuşmazlığı iğnesi (Rh immunglubulın, Rhogam) yapılır. Doğumdan sonra ise bebeğin kan grubuna bakılır. Kan grubu pozitif ise 1 doz daha kan uyuşmazlığı iğnesi yapılır.

Yapılan bu iğneler sonraki gebelikte bebekte kan uyuşmazlığına bağlı sakatlık olmasını engeller.

  • Çalışabilir/Çalışamaz raporu ne zaman ve nereden alınır?

Bir gebenin doğumdan önce 8 hafta, doğumdan sonra 8 hafta izin kullanma hakkı vardır. Eğer gebe çalışmak istemiyorsa hamileliğin 32. Haftasında doğum öncesi izine ayrılabilir. Çalışamaz raporu özel veya devlet hastanelerinden alınabilir.

Ancak gebe çalışmak istiyorsa, doktoru da uygun görüyorsa gebeliğin 32. Haftasında çalışabilir raporu alır. Çalışabilir raporu alan bir gebe 37. Haftaya kadar çalışır. 32-37. Hafta arasında kullanmadığı 5 haftalık izini doğum sonrasına aktarır. İkiz gebeliklerde bu rapor hamileliğin 30. Haftasında alınır

  • Telefon ve bilgisayarların bebeğe zararı olur mu?

Bilimsel olarak telefon ve bilgisayarların bebeğe zararı olduğu gösterilmiş olmasa bile, bu aletlerin radyasyon yaydığını biliyoruz. Bu nedenle gebelikte mümkün olduğu kadar az telefon ve bilgisayar kullanılmasında fayda vardır.

  • Gebelikte akciğer filmi, röntgen çekilebilir mi?

Gebelikte mümkün olduğu kadar film çektirmemek gerekir. Ama mecbur kalınırsa direk grafi çekilebilir. 5 rad ın üstünde radyasyonun bebeğe zararı vardır. Bu da yaklaşık 12 akciğer filmine tekabül etmektedir. Tomografi gebelikte çekilmezken, MR radyasyon içeröediği için gebelikte güvenle çekilebilir.

  • Hamilelikte en uygun yatış pozisyonu nasıldır?

Hamilelikte en uygun yatış pozisyonu sol yan pozisyondur. Sol yan yatıldığında bebeğe daha çok kan akımı gider, annenin tansiyonu düşmez.

  • Bebek hareketlerinin azaldığı nasıl anlaşılır?

Bebekler gün içinde özellikle geceleri çok hareketlidir. Anne bunu rahatlıkla hisseder. Bebek hareketlerinin azaldığını anne adayı mutlaka hisseder. Eğer bebek hareketlerinde azalma varsa, hamile kadın şekerli bir şeyler yedikten sonra sol yanına yatmalı ve 1 saat boyunca bebek hareketlerini saymalıdır. 1 saat içinde bebek 10 defa hareket ediyorsa iyidir, etmiyorsa mutlaka doktorunuzu aramanız gerekir.

  • Gebelikte günlük işlerin yapılmasının bebeğe zararı olur mu?

Hayır zararı olmaz. Eğer düşük tehlikesi veya erken doğum tehlikesi yoksa günlük ev işleri vs yapılabilir. Sadece ani hareketlerden ve ağır kaldırmaktan kaçınmak gerekir.

  • Bebek anne karnında ne zaman baş aşağı döner?

Gebeliğin 32. Haftasına kadar bebek ters (makat geliş) durabilir. Ama genelde 32. Haftadan itibaren baş aşağı döner. 32-36 hafta arasında bebek dönmezse 36. Haftadan sonra dönme ihtimali çok düşüktür.

  • Karın şeklinden cinsiyet anlaşılır mı?

Karın sivri olursa erkek, yayvan olursa kız bebek şeklinde bir inanış olsa da bu bilgi bilimsel olarak doğru değildir.

  • Çin takvimi ile cinsiyet tayini doğru mu?

Çin takvimi ile cinsiyet belirleme hakkında bilimsel çalışmalar yaptırmıştır. Çin takviminin doğru tahmin etme ihtimali %50 olarak saptanmıştır. Zaten normalde de cinsiyetin kız veya erkek olma ihtimali %50’dir. Yani çin takvimi ile cinsiyet tahmini doğru değildir.

  • Hamilelikte hamama, saunaya gidilir mi?

Hamilelikte sıcak intoleransı olur, gebenin tansiyonu düşer, fenalık hissi gelir. Bu nedenle gebelikte hamama, saunaya gidilebilir ancak çok uzun süre kalınmamalıdır. Ayrıca enfeksiyon açısından da dikkat etmek gerekir.

  • Soda içmenin bebeğe zararı olur mu?

Hayır, gebelikte günde 2-3 bardak soda içilebilir. Soda hem mide yanmasına, hem kramplara, hem de hazımsızlığa iyi gelir.

  • Hamilelikte midye yenebilir mi?

Midye ağır metal içerdiği için gebelikte tüketilmemelidir. Benzer şekilde derin su balıkları da gebelikte tüketilmemelidir.

  • Anne karnında bebek ne zaman duymaya başlar?

Bebek anne karnında 24. Haftadan itibaren duymaya başlar. 24. Haftadan sonra bebeğinize müzik dinletebilirsiniz. Yapılan çalışmalarda doğduktan sonra, anne karnında dinlediği müziği duyan bebeklerin rahatladığı gösterilmiştir.

  • Diyet ürünleri gebelikte tüketilebilir mi?

Katkı maddeleri nedeniyle mümkün olduğu kadar diyet ürünleri tüketilmemelidir. Daha çok doğal, organik gıdalarla beslenilmesi gerekir. Ancak diyabet, çöliak gibi diyet yaptırmayı gerektiren bir hastalık varsa kullanılabilir.

  • Gebelikte takviye vitamin almaya gerek var mıdır?

Gebelikte ilk 3 ay folik asit, 4 aydan sonra da demir ilacı (kan ilacı) kullanılması gerekir. Bunun dışında takviye vitamin almaya gerek yoktur. Ancak gebe çok zayıfsa, çoğul gebelik varsa, ya da beslenmesi kötüyse takviye multivitamin başlanabilir. Bunun dışında takviye vitamin kullanmaya gerek yoktur.

Aynı şekilde gebelikte omega 3 gibi vitamin alınmasına da gerek yoktur. Bunun yerine haftada 2 defa balık yenmesi yeterlidir. Eğer yeteri kadar balık yenmiyorsa omega 3 takviyesine gerek duyulabilir.

  • Hamileyken emzirilebilir mi?

Bazı çalışmalarda hamileyken emzirmenin bebekte düşük riskini artırdığı gösterilse de bu bulgu diğer çalışmalarda gösterilememiştir.

  • Gebelikte kedi, köpek, kuş beslenebilir mi? Bebeğe zararı olur mu?

Kediden geçen toksoplazma bebekte bazı doğuştan sakatlıklara neden olabilir. Benzer şekilde kuşlardan geçen sitomegalovirüs de bazı anomalilere neden olabilir. Eğer evcil hayvanlar aşılıysa bebeğe zararı olmaz.

  • Gebelikte sigara ve alkolün bebeğe zararı olur mu?

Evet. Sigara ve alkol bebekte bazı doğuştan anomalilere neden olur. Mümkünse sigara ve alkolü gebelikte kesmek gerekir. Eğer bırakılamiyorsa da günde 5 adetten fazla içilmemelidir. Sigara bebekte gelişme geriliği, erken doğum, dekolman plasentaya neden olabilir. Alkol ise fetal alkol sendromuna denilen multiple konjenital anomalilere neden olur.

Referanslar

1- Institute of Medicine (US) and National Research Council (US) Committee to Reexamine IOM Pregnancy Weight Guidelines. Determining optimal weight gain. In Weight Gain during Pregnancy: Reexamining the Guidelines; Rasmussen, K.M., Yaktine, A.L., Eds.; National Academies Press: Washington, DC, USA, 2009.

2- Kominiarek, M.A.; Peaceman, A.M. Gestational weight gain. Am. J. Obstet. Gynecol. 2017, 217, 642–651.

3- Tal R, Taylor HS, Burney RO, Mooney SB, Giudice LC. Endocrinology of pregnancy. Endotext [Internet]. MDText. Com, Inc.; 2015.

4- Meah VL, Cockcroft JR, Backx K, Shave R, Stohr EJ. Cardiac output and related haemodynamics during pregnancy: a series of meta-analyses. Heart. 2016;102(7):518–526.

5-  Cunningham FG, Leveno KJ, Bloom SL, et al. Maternal physiology. Williams Obstetrics, 25th ed New York, NY: McGraw-Hill Education; 2018.

6- Thaler I, Manor D, Itskovitz J, et al. Changes in uterine blood flow during human pregnancy. Am J Obstet Gynecol. 1990;162(1):121–125.

7-  Robson SC, Mutch E, Boys RJ, Woodhouse KW. Apparent liver blood flow during pregnancy: a serial study using indocyanine green clearance. Br J Obstet Gynaecol. 1990;97(8):720–724.

 

CEVAP VER

Lütfen yorumunuzu giriniz!
Lütfen isminizi buraya giriniz

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.