Kan uyuşmazlığı gebeliklerin yaklaşık %10-15’inde görülür. Genellikle ilk gebelikte kan uyuşmazlığı sorun yaratmaz. Ancak önlem alınmazsa sonraki gebeliklerde kan uyuşmazlığı bebekte bazı zararlı etkilere neden olabilir.

Rh Kan Grubu Nedir?

Kandaki eritrositlerin etrafında D antijeninin bulunup bulunmamasına göre kan grubu değişir. Eğer eritrositlerin etrafında D antijeni varsa Rh pozitif, D antijeni yoksa Rh negatif olarak adlandırılır. Yani kan grubu Rh pozitif olan insanların eritrositlerinde D antijeni vardır.

Rh negatif olanlara Rh pozitif kan verilirse vücut bunu yabancı madde olarak algılar ve bu maddeyi yok etmek için antikor (immünglobulin G) üretir. Üretilen bu Ig G dışardan vücuda giren eritrositleri yıkar ve hemoliz meydana gelir.

Kan Uyuşmazlığı Nedir?

Kan uyuşmazlığı, latince adıyla Rh alloimmünizasyon (izoimmünizasyon) Rh negatif bir anne ile Rh pozitif bebek arasındaki reaksiyona verilen tıbbi addır.

Kan uyuşmazlığının olması için kadının Rh negatif, erkeğin Rh pozitif olması gerekir. Bu durumda bebeğin kan grubu babadan dolayı eğer Rh pozitif ise anne ile bebek arasında kan uyuşmazlığı (Rh-Rh uygunsuzluğu) oluşur.

Kan Uyuşmazlığı Nasıl Oluşur?

Bebeğin kan grubu Rh pozitifse yani kırmızı kan hücrelerinde D antijeni varsa ve bu antijen anne dolaşımına geçerse kan uyuşmazlığı oluşur. Çünkü Rh negatif olan kadının eritrositlerinde D antijeni yoktur. Bebekten geçen bu D antijenlerini kadının vücudu yabancı madde olarak algılar ve bu maddeyi yok etmek için antikor üretir.

Anne adayının ürettiği bu antikorlar bebeğe geçerse bebeğin kırmızı kan hücreleri yıkılmaya başlar. Buna latince hemoliz adı verilir. Hemolize bağlı olarak da bebekte anemi, sarılık ve hidrops fetalis gibi zararlı etkiler oluşabilir. Kan uyuşmazlığı bebeğin hayatını olumsuz yönde etkileyebilir.

Kan Uyuşmazlığı Hangi Durumda Olur?

Gebelikte anne ve bebeğin kan dolaşımı farklı olsa da bazı durumlarda anne bebek arasında kan geçişi olabilir. Rh(+) bebeğin kanı, Rh(-) anneye geçtiğinde anne daha önce hiç karşılaşmadığı ve babadan bebeğe geçmiş olan D antijenine karşı gebe kadın antikor üretmeye başlar.

Üretilen antikor ne kadar fazlaysa bebeğin etkilenme riski o kadar artar. Üretilen antikor miktarı anne bebek arasındaki kan geçiş miktarına, annenin immün yanıtına göre değişir. Yapılan çalışmalarda 0.1 ml kadar az kanamanın bile antikor üretmeye yeterli olduğu gösterilmiştir.

Aşağıdaki durumlarda kan uyuşmazlığı riski artar.

Kan Uyuşmazlığı Belirtileri Nelerdir?

Kan uyuşmazlığının en önemli belirtisi bebeğin kırmızı kan hücrelerinde hızlı yıkım olmasıdır. Kırmızı kan hücresi yapımı yıkım hızına yetişemeyeceği için bebekte kansızlık olur. Kansızlığa bağlı olarak bebeğe yeteri kadar oksijen gidemez.

Ayrıca kan hücrelerinin hızlı yıkımı sonucu vücutta billirubin artar (sarılık) ve artmış olan billirubin bebeğin beyninde birikip beyin hasarı olabilir.

Kansızlık derinleştikçe eksik olan oksijeni karşılayabilmek için bebeğin kalbi daha çok çalışır ve bir süre sonra bebekte kalp yetmezliği başlar. Kalp yetmezliğine bağlı olarak bebekte hidrops fetalis belirtileri görülmeye başlar.

Hidrops belirtileri arasında kalp yetmezliği ve tüm vücutta şişlik, ödem vardır. Vücuttaki ödem ultrasonla kolayca tespit edilebilir. Ultrasonda fetusun karnında, akciğerlerinde sıvı toplanması, asit olduğu görülür. Kan uyuşmazlığı bebeği etkilerse ve kan tedavi edilmezse anne karnında bebek kaybedilebilir.

Kan Uyuşmazlığı Teşhisi Nasıl Yapılır?

Kan uyuşmazlığı teşhisi kan testi ile yapılır. Öncelikle kadının kan grubunun Rh negatif, babanın kan grubunun ise Rh pozitif olması gerekir. Gebeliğin başında ve sonraki aylar anne ile bebek arasında Rh alloimmunizasyon olup olmadığını anlamak için kanda indirek coombs testinin yapılması gerekir.

İndirek Coombs testi negatif ise bebek etkilenmemiş demektir. Ancak indirek coombs testi pozitif ise titre çalışması yapılır. Eğer risk seviyesi yüksek saptanırsa ileri tetkik ve tedavi gerekir.

Kan Uyuşmazlığı İğnesi (Rhogam) Ne Zaman Yapılır?

Kan uyuşmazlığı iğnesi diğer adıyla Anti-D Immunglobulin (Rh ımmunglobulin) anne ile bebek arasında kan alışverişine neden olabilecek tüm durumlarda 72 saat içinde yapılmalıdır.

  • Düşük
  • Düşük tehlikesi
  • Kürtaj
  • Dış gebelik
  • Gebelik kanamaları
  • Doğum
  • Amniyosentez
  • Kordosentez
  • Koryon villus biyopsisi (CVS)

Kan uyuşmazlığı iğnesinin yapılma zamanı çok önemlidir. Yukarıda saydığım durumlar olduğunda iğnenin (Rhogam) 72 saat içinde yapılması gerekir. 72 saatlik süre geçirilirse iğnenin faydası olmaz.

Gebeliğin 28 haftasında indirek coombs testi yapılmış ve test sonucu negatif çıkmış hastalara Rh immunglobulin yapılması gerekir. Böylece bir sonraki gebelikte bebekte kan uyuşmazlığına bağlı sakatlık olması ihtimali azalır.

Doğumdan sonra ise bebeğin kan grubuna bakılmalı ve bebeğin kan grubu pozitif ise kan uyuşmazlığı iğnesinin 72 saat içinde tekrar yapılması gerekir. Eğer bebeğin kan grubu negatif ise kan uyuşmazlığı iğnesinin yapılmasına gerek yoktur.

Kan Uyuşmazlığı İğnesi Ne İşe Yarar?

Kan uyuşmazlığı iğnesinin içinde Rh Immunglobulin vardır. Bu antikorlar bebekten anneye geçen D antijenlerinin üzerini kapatır ve annenin bağışıklık sistemi bu antijenleri yabancı cisim gibi algılayamaz. Bu şekilde annenin vücudu bebekten gelen D antijenlerine karşı antikor oluşturamaz.

Kan Uyuşmazlığı İğnesi Nasıl Yapılır?

Kan uyuşmazlığı iğnesinin yapılabilmesi için hastaya mor reçete yazılması gerekir. Mor reçete olmadan hasta ücretini ödese bile kan uyuşmazlığı iğnesini eczaneden alamaz. Anti D immunglobulin (kan uyuşmazlığı aşısı) kalçadan veya koldan kas içine (intramuskuler) yapılır.

Kan Uyuşmazlığının Bebek Üzerindeki Etkileri

Kan uyuşmazlığının derecesine bağlı olarak bebek üzerinde aşağıdaki olumsuz etkiler görülebilir.

  • Kansızlık
  • Sarılık
  • Beyin hasarı
  • Kalp yetmezliği
  • Hidrops fetalis

Kan Uyuşmazlığının Anneye Zararları

Kan uyuşmazlığının anneye zararı yoktur. Kan uyuşmazlığı ile ilgili alınan tüm önlemler bebeğin olumsuz etkilenmesini önlemeye yöneliktir.

Kan Uyuşmazlığı Tedavisi

Kan uyuşmazlığı tedavisi için yapılması gereken en önemli şey önlem almaktır. Alınan önlemlere rağmen kan uyuşmazlığı fetusu etkilediyse, kan uyuşmazlığı tedavisi bebeğin etkilenme derecesine göre değişir.

Eğer bebeğin hayatını riske atan ciddi anemi tablosu varsa acil doğum bile gerekebilir. Orta-ciddi vakalarda eğer yeterli ekipman ve tecrübe varsa anne karnında fetusa kan transfüzyonu da kan uyuşmazlığı tedavi yöntemlerinden biridir. Hafif vakaların tedavisinde yakın takip ve doğumun doğru zamanlaması yeterli olacaktır.

Bebeğin kan uyuşmazlığında etkilenme derecesi aşağıdaki yöntemlerle teşhis edilebilir.

  • İndirek cooms testi
  • Ultrason
  • Doppler ultrason
  • Amniyosentez

Kan Uyuşmazlığında Yapılması Gerekenler Nedir?

Kan uyuşmazlığında yapılması gerekenler şu şekilde özetlenebilir.

  1. Hamile bir kadın mutlaka kan grubunu bilmeli
  2. Kan uyuşmazlığı varsa gebeliğin başında indirek coombs testi yapılmalı
  3. İndirek coombs testi negatif ise gebeliğin 28. Haftasında kan uyuşmazlığı iğnesi (aşısı) yapılmalı
  4. Gebelikte anne ve bebek arasında kanama yol açabilecek tüm durumlarda 72 saat içinde kan uyuşmazlığı iğnesi tekrarlanmalı
  5. Doğumdan sonra da bebeğin kan grubuna bakılmalı, eğer bebeğin kan grubu pozitif ise doğumdan sonraki 72 saat içinde kan uyuşmazlığı iğnesi yapılmalıdır.

Unutmayın ki Rh uygunsuzluğu ilk gebelikte bebeği etkilemez. Kan uyuşmazlığında alınan tüm önlemler bir sonraki gebelikteki bebeği korumaya yönelik önlemlerdir.

Sağlıkla ve sevgiyle kalın…

Kaynakça:

1- Urbaniak SJ, Greiss MA. RhD haemolytic disease of the fetus and the newborn. Blood Rev. 2000 Mar;14(1):44-61.

2- Committee on Practice Bulletins-Obstetrics. Practice Bulletin No. 181: Prevention of Rh D Alloimmunization. Obstet Gynecol. 2017 Aug;130(2):e57-e70. [PubMed]

3-American College of Obstetricians and Gynecologists. ACOG Practice Bulletin No. 75: Management of alloimmunization during pregnancy. Obstet Gynecol. 2006 Aug;108(2):457-64. [PubMed]

CEVAP VER

Lütfen yorumunuzu giriniz!
Lütfen isminizi buraya giriniz

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.